تاریخیّت و معنویّت

اگر چه امروز بر تاریخیّت دین تأکید می شود اما چهره ی پیامبران در تاریخ نمی گنجد. و نمی توان بر اساس شواهد تاریخی برای معرفی جنبه ی معنوی آنان تکیه کرد. دکتر فتح الله مجتبایی که در هاروارد آمریکا در رشته ی تاریخ ادیان و فلسفه ی شرق تحصیل کرده است، می گفت: من مدت دو سال در درس پل تیلیش، دین شناس بزرگ شرکت می کردم. یک روز وقتی از عیسی(ع) سخن می گفت: دانشجویی اعتراض کرد که حضرت عیسی(ع) چنان که در تاریخ آمده است به جرم دزدی گرفته بودند و با دو دزد دیگر به صلیب کشیدند پل تیلیش پاسخ داد: من از عیسای تاریخی حرف نمی زنم بلکه از عیسای معنوی سخن می گویم.

همین نکته در مورد پیامبر اسلام(ص) نیز صادق است. اگر بخواهیم بر اساس فرهنگ آن روز عرب قضاوت کنیم. پیامبر فردی در میان اعراب است و تسلیم فرهنگ آنهاست. اما آثار و فوائدی که در طول تاریخ از پیروی آموزه های او صورت گرفته است، از او شخصیتی ساخته است که با ماوراء طبیعت سروکار دارد. هر چند عوام وقتی در مورد پیامبر تاریخی هم صحبت می شود او را در آسمان ها جستجو می کنند پس اگر از احوال دنیوی خارج کنیم، آنها چه تصوّری دارند؟