خلق مدام

پروفسور توشیهیکو ایزوتسو دو سخنرانی در دانشگاه تهران در تطبیق اندیشه ی بودیسم با اسلام ناظر بر آراء دو اندیشمند بزرگ اسلامی یعنی غزالی و ابن عربی با عنوان «خلق مدام» ارائه داد که اکنون به صورت یک کتاب در آمده است. به نظر می رسد که مولوی متأثر از اندیشه های آن دو بزرگوار معتقد است که آدمی همواره از عدم به وجود می رود. به تعبیر دیگر ممکنات چون بین بودن و نبودن قرار دارند همواره تمایل به نیستی دارند در نتیجه باید امری آنان را به هستی دعوت کند. رجعت از نیستی به هستی رخ می دهد. از طرفی این که پیامبر فرمود: دنیا ساعتی است. یعنی هر لحظه هستی در حال تغییر و تحوّل است و این نیازمند خلق مدام از سوی خداست.

مولانا در ابیات زیر نکات فوق را بیان کرده است

از سخن صورت بزاد و باز مرد موج خود را باز اندر بحر برد

صورت از بی‌‌صورتی آمد برون باز شد که إنا إليه راجعون‌‌

پس ترا هر لحظه مرگ و رجعتی است مصطفی فرمود دنیا ساعتی است‌‌

فکر ما تیری است از هو در هوا در هوا کی پاید آید تا خدا

هر نفس نو می‌‌شود دنیا و ما بی‌‌خبر از نو شدن اندر بقا

عمر همچون جوی نو نو می‌‌رسد مستمری می‌‌نماید در جسد

چنان که در دیوان شمس می گوید:

عالم چو آب جوست بسته نماید و لیک می رود و می رسد نو نو، این از کجاست؟ (غزل ش 462)