آشنایی با فرهنگ های دیگر

من یقین دارم تحوّلی که در ادبیات ژاپن و آمریکای لاتین پیش آمد و دنیا را به سوی خود جلب کرد؛ از پرتو حضور نویسندگان در کشورهای بیگانه بوده است. می دانید که بیشتر نویسندگان آمریکای جنوبی، سال های بسیاری را در تبعید به سر برده اند و خواسته یا ناخواسته، روشنفکران چندفرهنگی و چندصدایی شده اند که نقش مهمی در جهان بینی و آفرینش یک اثر جاودانه یا همه زمانی و همه مکانی دارد.(نوشتن در غربت، شاهرخ تندرو صالح ص 378)

چنان که نویسندگان آذری با فرهنگ آن سوی مرز(ترکیه) و نویسندگان اصفهانی شانس هم نشینی و هم زیستی با ارامنه و یهودیان را می یابند؛ خیلی زودتر از شهروندان دیگرِ ایران با فرهنگ اروپا و نگرش مدرن آشنا می شوند.(همان ص 379) چنان که هر آدم اهل مطالعه ی جدّی، حتی اگر فقط رمان بخواند، بعد از یک دوره با فرهنگ های گوناگون آشنا و تا حدودی اُخت می شود.(همان ص380)