تب فلسفی

بحث

از آنجا که رویکرد پدیدارشناسانه در اخلاق سبب شفافیت مصادیق رفتاری افراد می شود و پس از روند شش گانه اندیشه حیث التفاتی( Intuitional)شکل می گیرد.(رشیدیان، 1384- ربانی، 1381) در این پژوهش نیز بر مبنای همین رویکرد از اساتید گرام درخواست شده تا دغدغه ی اصلی خود را بدون ملاحظات و محافظه کاریهای شغلی بیان نمایند. بنابراین می توان به نتایج حاصله از مصاحبه ها دل سپرد و در صدد کاستن آسیب های اخلاقی در فضای حاکم بر دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان  برآمد و با نسخه برداری از آن برای دیگر دانشگاه ها بهره گرفت.

نتایج به دست آمده با توجه به ویژگیهای دموگرافیک مشارکت کنندگان که از تمامی دانشکده ها و با سابقه ی کار بالا بوده اند و بر سه محور اصلی و ده موضوع فرعی خلاصه شده؛ حکایت آن دارد که بازبینی و تجدید نظر در برخی موارد امری ضروری و آنی است.

لازم به یادآوری است که این پژوهش در صدد بیان آسیب های اخلاقی آموزشی و پژوهشی است و از مصاحبه شدگان درخواست شده که صرفا به انواع آسیب هایی که با آن روبرو هستند؛ بپردازند و از ذکر موارد مثبت و غیر دغدغه ای پرهیز نمایند. بنابراین تلاش پژوهشگران در معرفی و بررسی آسیب ها بدون لحاظ دیگر جنبه های مثبت یا منفی اخلاقی بوده است.

در بخش نخست یعنی چالش های اخلاق آموزشی از چهار متغییری که در مصاحبه ها به آن اشاره شده؛ بیانگر این معناست که اساتید در روند آموزش با کاهش انگیزش مواجه هستند و سوء مدیریت آموزشی مبنی بر بی توجهی به کارکرد آموزشی اساتید و استاندارد نبودن ارزشیابی ها و کم توجهی اعضای هیأت علمی نسبت به ارتقای علمی خود خصوصا در بخش بالینی منجر به کم فروشی علمی نسبت به دانشجویان و سبب کاهش فراگیری آنها شده است. بنابراین با نظارت مستمر بر روند و کارکرد آموزشی اساتید و برگزاری همایش ها و نشست های علمی در حوزه ی معرفت شناسی آموزشی لازم است در جهت رشد و باروری انگیزش اعضای هیأت علمی گام های مؤثری برداشت. چرا که تحقیقات نشان داده است که با وجود روش های مختلف در توسعه ی حرفه ای دانشجویان، تدریس استادان همچنان یکی از روش های بسیار مفید برای یادگیری دانشجویان است.(آراسته، 1389)

در بخش دوم پژوهشگران به چالش های اخلاق پژوهشی که در حقیقت حاصل بازخوردهای اساتید از کتب مورد مطالعه جهت تدریس و در نهایت موجب تقویت بنیه ی علمی آنان می شود؛ پرداخته اند و نتیجه ی حاصله بیانگر دغدغه ی کمتر اعضای هیأت علمی در این باره است. البته مهمترین آسیب اخلاقی در پژوهش، تقلب(duplicate) شمرده می شود( (Ruth.1998که با انواع آن در جامعه ی دانشگاهی روبرو هستیم. و متأسفانه آسیب جدی بر روند پژوهش وارد کرده است. انتحال علمی حاصل ناهنجاری هایی که نتیجه ی وارد کردن قواعد غیر آکادمیک به حوزه های آکادمیک ایران است . وقتی قواعد زندگی علمی و نهادهای علمی را به هم می زنید و اجازه نمی دهید فضای علمی با قواعد حرفه ای مستقل خود آزادانه رشد و بلوغ از خود نشان دهد نتیجه اش ضعیف شدن هنجارهاست و آثار این ضعف هنجاری را در ضعف اجتماعی شدن علمی و جامعه پذیری علمی و اخلاق علمی می بینیم که دستبرد علمی یکی از نشانه های شوم آن است(فراستخواه، 1395)

اما بخش سوم چالش های اخلاق اجتماعی است که مصاحبه شوندگان مانند اخلاق آموزشی به چهار آسیب یعنی عدم احساس مسئولیت، کم رنگ شدن اخلاق حرفه ای، افت حساسیت اخلاقی و تعاملات نادرست  اشاره کرده اند.  که ناشی از کم توجهی مدیریت دانشگاه در همدل کردن اساتید است. از طرفی رعایت نکردن اصول اخلاق حرفه ای منجر به تبعیض رفتاری نسبت به دانشجویان و همکاران می شود. متأسفانه در دانشگاهها جاذبه نیست و بعضی اساتید خوب رفتار نمی کنند. خود دانشگاه هم با دانشجویان رفتار خوبی ندارند.(گلشنی، 1395) تحقیقات دو دانشگاه تهران(آراسته، 1389) و همدان(قنبری، 1394) نشان می دهد که ارزشیابی عادلانه از دانشجویان سبب افزایش اثربخشی آموزشی می شود.

نتیجه گیری

بر اساس یافته های این پژوهش، اساتید دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان معتقدند ما با آسیب های جدی اخلاقی مواجه هستیم و برون رفت از این چالش ها در گرو تغییر نگرش در رفتار سازمانی و برخورد با موارد نقض اصول اولیه تحقیق است. البته این بدان معنا نیست که پرنسیب های اخلاقی در این دانشگاه رعایت نمی شود بلکه افراد با توجه به رویکرد پدیدارشناسانه خویش نسبت به چالش اخلاقی موجود، زبان به شکایت گشوده اند.  

از سوی دیگر بیان بخشی از آسیب های اخلاقی توسط اساتید، ضرورت برگزاری کلاس های اخلاق حرفه ای به صورت تخصصی در جهت تثبیت ارزش های اخلاقی کار و اعتدال در رفتار برای کاهش آسیب های اخلاقی در میان اعضای هیأت علمی امری اساسی به نظر می رسد. و نباید با عدول از اصول اخلاقی و هنجارهای اجتماعی به دام ماکیاولیسم اخلاقی افتاد به قول مولوی

خواجه پندارد که طاعت می کند      بی خبر از معصیت جان می کند

بنابراین با رعایت اصول اخلاقی و پرنسیب های حرفه ای می توان فضایی مطلوب و روح افزا بر جامعه ی دانشگاهی حاکم نمود و مانع از بروز برخی ضد ارزشها در روند آموزش و پژوهش شد.

------------------------------------------------------------

منابع

1- رشیدیان عبدالکریم، هوسرل در متن آثارش، تهران، نشر نی، 1384

2- Herbert Spiegel Bert. The phenomenological movement. A historical introduction. 1982

3- آراسته، حمید رضا، بررسی وضعیت اخلاق آموزشی اعضای هیأت علمی دانشگاههای دولتی شهر تهران، راهبرد فرهنگ شماره هشتم و نهم، زمستان 1388 و بهار 1389

4- نشریه چشم انداز ایران، شماره 101 دی و بهمن 1395

5- ربانی گلپایگانی، علی، پدیدارشناسی ادموند هوسرل و هرمنوتیک، مجله کلام اسلامی، تابستان 1381

6-Ruth E. Malone. Ethical issues in publication of research. CEN. Oakland. California. 1988

7- قنبری، سیروس و ... ، اخلاق حرفه ای اعضای هیأت علمی و رابه ی آن با کیفیت آموزش عالی، مجله اخلاق در علوم و فناوری سال دهم شماره ی 2 تابستان 1394