نکته نیکو(6)
نکته نیکو(6)
ظرفیت علمی
و علم آدم الاسماء کلها ثم عرضهم علی الملائکة فقال انبئونی باسماء هولاء ان کنتم صادقین(بقره/31)
خداوند پس از پاسخ دهی به فرشتگان در اعتراض به آفرینش انسان، اسماء را به آدم آموخت و به آنان عرضه داشت ولی اعلام عجز کرده و گقتند: ما به این اسماء آگاه نیستیم. اما این که مراد از مفهوم اسماء چیست دیدگاه های متفاوتی نقل شده است.
طبری در تفسیر خود می نویسد: مقصود نام هایی از قبیل انسان، جانوران و طبیعت است. و از مجاهد روایت می کند که مراد نام همه ی اشیا موجود بود. شیخ طوسی در التبیان و طبرسی در مجمع البیان معتقدند خداوند معانی نام ها را به آدم یاد داد.
فخر رازی صاحب تفسیر کبیر به ویژگی های اشیا و خواص آنها اشاره می کند و صدرالمتألهین بر این باور است مراد از اسما حقایق عالم وجود است. رشید رضا از مفسران معاصر در المنار می گوید: خدای سبحان همه چیز را بی حد و حصر در نفس آدم به ودیعت نهاده است. علامه طباطبایی اعتقاد دارد اسما سلسله ی موجودات زنده ای هستند که در پشت پرده ی غیب مستورند.
از مجموع نظراتی که بیان شد تلفیقی از نظرگاه صدرا و رشید رضا پذیرفتنی تر است. چرا که مقصود نام و خواص پدیده ها نیست بلکه مراد ادراک حقایق هستی است. این برداشت در نگاه هرمنوتیکی اشاره به ظرفیت علمی انسان است که شاخص برتری او نسبت به سایر موجودات نیز هست. تا آنجا که فرشتگان معترض را مقهور و مسجود خود گردانید.
البته به گواهی تاریخ این نکته به اثبات رسیده است که آدمی ظرفیت شناخت بالقوه و بالفعل تمامی پدیده ها را داراست به گونه که توانسته است همه ی آنها را به زیر سیطره ی خود درآورد. هر چند این وسعت آگاهی، او را فریفته ی خود ساخته و گاه موجبات الینه شدن و فراموشی خدای هستی را به دنبال داشته است.