مصاحبه
سؤال:با توجه به شرایط کرونایی مراسممحرم امسال را چگونه ارزیابی می کنید؟
پاسخ: پیش از این من در یک گفتگوی مجازی در دانشگاه هرمزگان تحت عنوان کرونا و مناسک مذهبی مباحثی را طرح کردم و در آنجا به این نکته اشاره کردم که مناسک مذهبی یک امر اجتماعی و جمعی دینی است و در کنار مراسم فردی قابلیت و ظرفیت های ویژه ی خود را دارد. حال که در شرایط خاص هستیم طبیعتا منجر به کمرنگ شدن مراسم اجتماعی دین شده است و مانند دیگر امور جمعی باید از آن اجتناب کرد. البته لازم به ذکر است در طول تاریخ مواردی از این ممنوعیت ها و ممانعت ها وجود داشته است. مثلا شرایط جنگ یا بروز یک بیماری مانند طاعون مشکلات جدی را متوجه جوامع اسلامی کرده است اما پس از فروکش کردن بلایا و گذر از این شرایط خاص دوباره مراسم با رونق بیشتری از سر گرفته شده است.
از طرفی شرایط اجتماعی و سیاسی ویژه جامعه ی دینی نیست و شامل دیگر گروه ها نیز می شود. و اولین بار نیست که ما دچار این مشکل می شویم. وقتی گردهمایی عظیمی مانند حج که تمامی مسلمانان را در بر میگیرد و هر سال بیش از ۲ میلیون مسلمان در آن شرکت میکردند امسال با تعطیلی مواجه شده است و تنها عده ی اندکی کمتر از هزار نفر مقیم مکه در آن مراسم به صورت نمادین شرکت داشتند. دیگر مناسک هم متاثر از این شرایط از جایگاه و خاستگاه آنها کاسته میشود. و نباید نگران بود.
نگرش تاریخی هم به ما میگوید که نباید نسبت به مراسم جمعی دینی تعصب خاص داشت. چنان که برخی روجانیون گفته اند: ما نمی گذاریم عزاداری امام حسین(ع) به تعطیلی کشیده شود. اما اینکه عاشورای امام حسین برای شیعیان جنبه ی هویت دارد تردیدی نیست. ما شیعیان از کودکی با همین مراسم خو کرده ایم اما این دلیل نمی شود که درک شرایط زمانه را نکنیم. و بدون رعایت موارد بهداشتی در این مراسم حضور یابیم. البته لازم به ذکر است که این رویکردهای افراطی در طول تاریخ رخ داده است. مثلا در دوره هایی به رغم مخالفت ها و موانع سیاسی و طبیعی عده ای می خواستند هرجور شده خود را به کربلا برسانند و به عزاداری بپردازند. جالب است بدانید وجه تسمیه ی کربلا به حائر از این رواست که مخالفان شیعه گاه برای ممانعت از زیارت زائران مرقد امام حسین و ابوالفضل عباس را به آب می بستند به گونهای که افراد نتوانند به زیارت بروند ولی با وجود شرایط ویژه افرادی به آب زده و گاه در آن غرق می شدند. حالا امروز هم یک عده ای معتقدند که اگر ما در یک مراسم عزاداری شرکت کردیم و کسی به خاطر ویروس کرونا فوت کرد باید ان را شهید سلامت بخوانند.
از طرفی باید گفت: مناسک مذهبی جنبههای رویین دینی است و فرد مومن باید اخلاق حسینی داشته باشد. و از تعطیلی موقتی مراسم نباید هراسی به دل راه دهد. مگر در ماه رمضان امسال عزاداری حضرت علی علیه السلام کمرنگ برگزار نشد چه اتفاقی افتاد؟ چنان که نماز جمعه و جماعت ها هم در طول این چند ماه تعطیل شده و مسلمانان در خانه خود به نماز و عبادت پرداختند و یا ماه رمضان را بدون حضور در اجتماعات سپری کردند. من با ارتباطی که با روحانیون اهل سنت داشتم می گفتند ما برای این که اجتماعی در مسجد صورت نگیرد موقع نماز خودمان هم به مسجد نمی رویم.
نکته دیگر این که قوانین بهداشتی که برای محرم امسال تدوین شده لازم است که مراسم عمومی صورت نگیرد حتی غذای نذری را هم ممنوع کرده اند. و بهتر است هزینه آن به فقرا و مستمندان داده شود.
مطلب دیگر این که پیرایه ها و خرافه ها از طریق همین مراسم سنتی وارد نهضت عاشورا شده است. محدث نوری پس از دریافت نامه ای از شیعیان هند کتابی به نام لوءلوء و مرجان می نویسد و مداحان و روضه خوانان را از دروغگویی و ریاکاری پرهیز می دهد. یا سیدمحسن عاملی در کتاب عزاداری های نامشروع که توسط جلال آل احمد در دوره ی کوتاه طلبگی خود در نجف ترجمه شده است به پاره ای از این پیرایه ها اشاره می کند هر چند این کتاب پس از مدتی توسط یک بازاری جمع آوری شد.
از طرفی عرب ها در عزاداری خیلی افراط می کنند. و گروهی به نام نواحات دارند. و ما هم متاثر از عرب ها عزاداری های مان پررنگ شده است. منظور این است که دین پیش از این که به مراسم و عزاداری وابسته باشد یک امر اخلاقی و عقلانی است و ما هم باید به اصول اصلی دین پایبند باشیم و مراسم و مناسک را تابعی از آن اصول بدانیم.