تب فلسفی

In the Name of God

Koran Sociological and Relational Approach

Andre Negro believed that whether there is no the 21st century or it is a century accompanied by religion and religious approach.

Undoubtedly, in spite of challenges making problems for religion, but tendency of scientists and the people to religion and spirituality in the present world, is a serious and exciting matter. Today, the human being after two centuries of religious less and far from religion experience, finds the truth and to pass through modernization and pure rationalism, refers to religion together with criticism of modern wisdom. state On the other hand, the faithful with regard to the pureness and of being trimmed which accompanying the era, cannot remove the thirst of the followers of the religion and with regard to the revivalists who have made some evolutions in recognition of religion during the recent two centuries, nowadays, their though cannot answer the human being questions and this era seeks for another revivalist to introduce a pure religion and justifies rationally the relations unsuccessful experiences of the westerns during the past two centuries.

On the other hand, the political autocrats based on multi-polarization of the world, have the wish of dictatorship and sovereignty over the religious societies to plunder their underground resources under the coverage of some slogans such as human rights, democracy, liberalism, and fighting with terrorism. The faithful upon their own democracy sense, prepared themselves to accept their sovereignty and accompanied by some leaders of Islamic societies make problems for scientists to introduce real religion, because they have to fight in some aspects to keep and revive the religious values. The revivalists have to pursuit the leaders of Islamic societies to disclose the evil intensions of the super the social powers and have to aware the people concerning superstitions and traditions related to the religion and finally to introduce the real face of the religion.

The factors that can assist the revivalists in this regard are:

1- To return to Koran and its social and relational interpretation.

2-To explain the present status and strategic situation of the Islamic societies

3- To diagnose and explain religion make ups and decorations

4- To negotiate with religions and more emphasis on their commons

5- To return to mysticism and spirituality

Each of these factors has provided a long path before the religious intellectuals and to evaluate and review the religious ideas, there is no way except to modernize Islam for the present Muslims. Of course, it of does not mean to modernize Islam to use it for interpretation religious doctrines by its modernized tools, however, the objective of religion is to present a religion to the human being based on a modern and present interpretation and to achieve this importance, we need a hermeneutic glance on Holy Koran.

Pole Rikver divided hermeneutics into two parts, hermeneutics of the interior of speeches and increase of meaning which follows hermeneutics of decrease of meaning which does not follow any meanings for thought, but it knows it the reason of class conflict, mental complex, power and language, etc. There is another division and it is the adjustment of meaning which is called oral hermeneutics which sole follows the oral significations of expressions and texts.

While talking, whatever happens over talker is use of expression and whatever happens over audience is signification. Therefore, the talker has the meaning in his brain and then use it but, the audience initially and then its meaning. The proper pays attention to the discourse relation between talker and audience and achievement of understanding is subject to its proper usage by the talker and correct understanding, it means correct signification on the behalf of the audience. Therefore, the proper and improper understanding is the intention of the talker. The Holy Koran such as any other meaningful discourses, has a descending and devaluation arc and a ascending and interpretational arc. In descending arc, Koran is a light of divine science and intension rising as a book presented to the people and the people should be guided through this descending which is a beloved one of God or through a interpretation toward Koran truth.

It is doubtless that the reliable source among all Muslims and Islamic scientists is the holy book, Holy Koran and referring to it as a common point of all Islamic thoughts is an inevitable case. Brief success of Seyed Jamaleddin Assadabadi in waking up the east world and also returning Eghbal Lahouri to inject religious concepts to body of religion and victory of Imam Khomeini in holding Islamic government are all justified within slogan of returning to Koran. They found well that by relaying on divine link and rational justification and doctrines, they can appear the revivalism in Islamic societies.

The mental disturbance of the writer in writing this essay is the procedure of using Koran and creation of a deep wave in productivity of this Holy Koran at present. A book which is a common aspect of thought and idea among the various religions and various outlooks in social and political fields in such a way that in the 14th lunar century, the philosophical and rational approach toward Koran is going to be increased by developing philosophical idea and nowadays, based on entry of political and social concepts such as self-determination, democracy, citizenship rights, social justice, direct interaction government and nation, right of selection and determination of destiny and other applied concepts in the contemporary sociology, sociological view to Holy Koran especially with regard to some interpretations such as "Fi Zelalelkoran" by Seyed Mohammad Ghotb and " Almenar" by Rashid Reza, and " Almizan" by Allameh Tabatabaei are inevitable necessities for Islamic societies.

On the other hand, by relational approach and new findings in communication sociology, we can follow Koran-research by another type of sociology. Holy Koran is the result of three relational processes:

1- Relation of God with human being or relation and life, Allameh Tabatabaei to teach this relation used radio waves examples that in spite of having waves in air, it is changeable to acoustic energy only through appropriate receiver. The present issues of digital compact (CD) field, and band width can assist remarkably to understand inspiration phenomena.

2-Relation between an oral individual, direct relation of the Prophet (Peace be upon him) with the people whom inspiration was read to them. At the first rank of descending, the words have no role in message still, but in the second rank of descending, it is accompanied with message structure within Arabic language frame. Changing inspiration to speech and oral message is a kind of descending. It means that all intra lingual specifications of inspiration which appeared in spiritual aspects of the Prophet while seeing Gabriel were omitted from the message. In this stage, the heart matter is changed to lingual phenomena.

3-Changing oral communication to indirect and non-individual message: based on the Prophet's It would be meant that writing Holy Koran

respective order and changing it to a book, in fact it is the third rank of descending and its understanding is accompanied by problems and probably more errors.

Relational approach in interpretation of Koran tries to refrain from two levels of (hand) writing and discourse and by review of text, to pay attention to existence of Holy Koran in its intra-historical field. May be the review of innate and essential issues of the religious show outstanding results from this relational point of view. Relational interpretation of Holy Koran is considered intra over order and subjective interpretation of Koran similarity theory to a compiled relational product. The writer intends to review a deep and vast studies of these both approach to Koran (Koran Sociological and Relational Interpretation) with regard to ideas of the contemporary religious intellectuals such as Dr. Soroush, Dr. Nasr Hamed Abouzeid,and Dr. Seyed Hossein Nasr and present practical approaches for recycle of Koran thoughts based on text concepts and criticism of the contemporary religious discourse.

رویکر جامعه شناختی و ارتباطی به قرآن

آندره نِگرو معتقد است قرن بیست و یکم یا وجود نخواهد داشت و یا قرنی است که با مذهب و رویکرد مذهبی همراه است.

تردیدی نیست که به رغم چالش هایی که گریبانگیر مذهب است اما اقبال اندیشمندان و توده ی مردم به مذهب و معنویت در جهان امروز، امری جدی و شگفت انگیز است. بشر امروز پس از دو قرن تجربه ی بی دینی و فاصله گیری از مذهب به خود آمده و برای عبور از مدرنیته و عقل گرایی محض، چاره را در رجوع به دین همراه با نقد عقل مدرن می داند.

از طرفی دینداران با توجه به آراسته ها و پیراسته هایی که در گذر زمان بر پیکره ی دین سنگینی می کند، قادر به رفع عطش گروندگان به آن نیستند و با وجود احیاگرانی که در طول دو سده ی اخیر تحولاتی در عرصه ی معرفت دینی به وجود آورده اند؛ امروزه اندیشه ی آنان پاسخگوی پرسش های بشری نیست و این عصر احیاگران دیگری را طلب می کند تا در پرتو آن، دین را بی پیرایه و خالص معرفی نموده و علل ناکامی غربیان در تجربه های ناموفق دو قرن گذشته را توجیه عقلانی کنند.

از سوی دیگر، خودکامگان سیاسی با توجه به چند قطبی شدن جهان، سودای استکبار و سلطه بر جوامع دینی در جهت غارت منابع زیرزمینی آنها در سر می پرورانند و زیر پوشش شعارهایی چون حقوق بشر، دمکراسی، آزادی خواهی و مبارزه با تروریسم، موجی از استیلا و استعمار نو را به راه انداخته اند. توده ی دیندار نیز به پندار دمکراسی خواهی، خود را برای پذیرش سلطه آماده نموده و با همراهی برخی سران جوامع اسلامی با این افکار، عرصه بر دانشمندان در جهت معرفی واقعی دین تنگ کرده است. چرا که آنان باید در چند جبهه برای حفظ و احیاء ارزش های دینی بجنگند. احیاگران هم نیازمند متقاعد کردن حاکمان جوامع اسلامی برای افشاگری نیات شوم ابرقدرت ها هستند و هم باید توده ی مردم را نسبت به خرافه ها و سنت های اجتماعی وابسته شده به دین آگاهی داده و در نهایت به معرفی چهره ی واقعی دین بپردازند.

مؤلفه هایی که می تواند احیاگران را در این امر یاری کند، عبارتند از:

1- بازگشت به قرآن و تفسیر اجتماعی و ارتباطی از آن

2- تبیین وضعیت فعلی و موقعیت استراتژیکی جوامع اسلامی

3- تشخیص و تبیین آرایش ها و پیرایه های دین

4- گفتگوی بین ادیان و تأکید بر مشترکات آنها

5- بازگشت به عرفان و معنویت

هر کدام از این فاکتورها راه بس طولانی پیش روی روشنفکران دینی قرار داده است و برای ارزیابی و بازیابی اندیشه های دینی چاره ای جز مدرنیته کردن اسلام برای مسلمانان امروزی نیست. البته این سخن بدین معنا نیست که اسلام را مدرنیته کرد و از ساز و کار های مدرنیته و ابزار آن برای توجیه آموزه های دینی کمک گرفت بلکه مراد این است که دین را بر اساس تفسیری نوین و امروزی به بشر عرضه کرد و تحقق این امر در گرو نگاه هرمنوتیکی به قرآن کریم است.

پل ریکور هرمنوتیک را به دو قسم تقسیم می کند. هرمنوتیک افزایش معنا که دنبال باطن سخن هاست و هرمنوتیک کاهش معنا که اساسا معنایی برای اندیشه قائل نیست بلکه آن را معلول تضاد طبقاتی، عقده ی روانی، قدرت، زبان و.. می داند. یک قسم دیگر هم وجود دارد و آن تطابق معناست و منظور از آن هرمنوتیک لفظی است که صرفا به دنبال دلالت های لفظی عبارات و متون است.

هنگام تکلّم آنچه در ناحیه ی متکلم صورت می گیرد، استعمال الفاظ و آنچه در ناحیه ی مخاطب انجام می شود، دلالت است. بنابراین متکلم معنا را در ذهن دارد و پس از آن به کار می برد ولی مخاطب ابتدا به لفظی پی می برد آنگاه معنا در ذهن او نقش می بندد. ارتباط صحیح بین متکلم و مخاطب و تحقق تفهیم و تفاهم، منوط به استعمال صحیح از طرف متکلم و فهم درست یعنی دلالت صحیح از جانب مخاطب است. لذا معیار فهم درست و نادرست مراد متکلم است.

قرآن مجید مانند هر کلام معنا دارای یک قوس نزول و تنزیل و یک قوص صعود و تأویل است. در قوس نزول، قرآن چون نوری از مقام علم و اراده ی الهی طلوع می کند تا به صورت کتابی مکتوب بر خلق تجلی یابد و مردم نیز باید از این تنزیل که حبل الله است یا از طریق تأویل به حقیقت قرآن هدایت شوند.

تردیدی نیست که منبع موثق و قابل ارجاع بین تمام مسلمین و دانشمندان اسلامی کتاب مقدس و آسمانی یعنی قرآن کریم است و بازگشت به آن به عنوان وجه اشتراک تمام اندیشه های اسلامی امری اجتناب ناپذیر است. موفقیت اجمالی سید جمال الدین اسدآبادی در بیداری مشرق زمین و همچنین روی آوری اقبال لاهوری در جهت ترزیق مفاهیم دینی به پیکره ی دین عصری و پیروزی امام خمینی در تشکیل حکومت اسلامی همه در شعار بازگشت به قرآن قابل توجیه است. آنها خوب دریافته بودند که با اعتصام به ریسمان الهی و توجیه عقلانی آموزه های وحیانی می توان احیاگری در جوامع اسلامی را به منصه ی ظهور رساند.

آنچه دغدغه ی ذهنی نگارنده در تبیین این مؤلفه است، چگونگی به کارگیری قرآن و ایجاد موجی عمیق در بهره وری امروزین از این کتاب آسمانی است. کتابی که وجه اشتراک فکری و عقیدتی مذاهب مختلف و دیدگاه های متفاوت در عرصه ی اجتماعی و سیاسی است. به گونه ای که در قرن چهاردهم هجری رویکرد فلسفی و عقلی به قرآن با گسترش اندیشه ی فلسفی رو به فزونی نهاده است. و امروزه با توجه به ورود مفاهیم سیاسی و اجتماعی مانند مردم سالاری، دمکراسی، حق شهروندی، عدالت اجتماعی، تعامل مستقیم دولت و ملت، حق انتخاب، تعین سرنوشت و دیگر مفاهیم کاربردی در حوزه ی جامعه شناسی معاصر، نگرش جامعه شناسانه به قرآن کریم خصوصا با وجود تفاسیری مانند «فی ظلال القرآن» سید قطب و «المنار» رشید رضا و «المیزان» علامه طباطبایی برای جوامع اسلامی از ضروریات اجتناب ناپذیر است.

از سوی دیگر، با رویکرد ارتباطی و یافته های جدید در جامعه شناسی ارتباطات می توان قرآن پژوهی را با نوع دیگری از جامعه شناسی دنبال کرد. قرآن کریم حاصل سه فرایند ارتباطی است.

1- ارتباط خدا با انسان یا ارتباط وحیانی. علامه طباطبایی برای تفهیم این ارتباط از تمثیل امواج رادیویی استفاده کرده است که به رغم وجود امواج در هوا فقط از طریق گیرنده ی مناسب قابل تبدیل به انرژی صوتی است. مباحث امروزین در حوزه ی فشرده سازی دیجیتالی(سی دی) و پهنای باند می تواند در فهم تمثیلی پدیده وحی کمک شایانی نماید.

2- ارتباط میان فردی شفاهی، ارتباط مستقیم پیامبر(ص) با مردمانی که وحی را بر آنان تلاوت می نمود. در مرتبه ی اول نزول، هنوز کلمات در پیام نقشی ندارند ولی در مرتبه ی دوم نزول، همراه با ساخت یافتگی پیام در قالب زبان عربی است. تبدیل وحی به گفتار و پیام شفاهی نوعی تنزیل است. یعنی تمام ویژگی های فرازبانی وحی که نمود آن در جذبه های روحانی پیامبر اکرم(ص) در هنگام دیدار جبرئیل رخ می نمود، از پیام حذف می شود. در این مرحله امر قلبی به پدیده ی زبانی تبدیل می شود.

3- تبدیل ارتباط شفاهی به پیام غیر مستقیم و غیرشخصی: یعنی نوشته شدن قرآن کریم بر اساس ترتیب مورد نظر پیامبر اکرم(ص) و تبدیل آن به کتاب در واقع سومین مرتبه ی نزول است که درک آن با مشکلات و احتما خطای بیشتری همراه است.

رویکرد ارتباطی در تفسیر قرآن سعی می کند از دو پوسته و قشر خط و کلام بگذرد و با بازیابی مجدد متن در زمینه ی فراتاریخی خود به گوهر وحیانی قرآن کریم توجه کند. شاید بازنگری مباحث مربوط به ذاتی و عرضی در دین از این منظر ارتباطی نتایج شگفتی به بار آورد. تفسیر ارتباطی قرآن کریم، فراتر از تفسیر ترتیبی و موضوعی، در قالب نظریه ی مشابهت قرآن به یک محصول ارتباطی تدوین شده است.

نگارنده بر آن است که در یک دوره مطالعاتی عمیق و گسترده این رویکرد به قرآن(تفسیر جامعه شناختی و ارتباطی قرآن) با توجه به اندیشه های روشنفکران دینی معاصر نظیر دکتر سروش، دکتر نصرحامد ابوزید و دکتر سیدحسین نصر و.... مورد ارزیابی قرار داده و راهکار هایی عملی برای بازیافت اندیشه های قرآنی با توجه به مفهوم متن و نقد گفتمان دینی معاصر ارائه نمایم.