امانت الهی

. واژه ی امانت در آیه 22 سوره ی توبه آمده است: إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنْسَانُ ۖ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا و یک بار هم به صورت جمع ذکر شده است. إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ ۚ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ سَمِيعًا بَصِيرًا(نساء/58)

امانت به حسب لغت یعنی این که امری از جای دیگر آمده است و مدتی در اختیار آدمی است و لازمه اش این است که از آن حفاظت کند. اگر چیزی به صورت امانت در اختیار دیگری قرار گرفت باید راه استفاده از آن و نگهداری و احتیاط از آن هم لحاظ شود. و پس از استفاده به صاحب اصلی آن برگردانده شود.

از طرفی امانت بودن یک چیز دلالت بر موقت و گذرا بودن آن هم هست. و فرد مالک آن نمی شود. وقتی می گوییم این امانت، الهی است یعنی از بالا آمده و مقدس است و آدمی توان تهیه آن را ندارد. حال با توجه به این معنا و ویژگی هایی که امانت دارد مراد از امانت در آیه ی نخست چیست؟

به نظر می رسد از مجموع مصادیقی که برای امانت در تفاسیر قرآن آمده است و آنها عبارتند از عقل، تکلیف، ولایت، نبوت، خلافت، فطرت و اختیار. فطرت الهی یک مصداق عام تر است و دیگر موارد را در برمی گیرد. یادآور می شود معنای اختیار را مولوی در دفتر ششم مثنوی ذکر کرده است.